Prawa pokrzywdzonego w postępowaniu karnym

Może się wydawać, że postępowanie karne skupia się głównie na osobie oskarżonego (podejrzanego) czyli sprawcy popełnionego czynu zabronionego. Istotnie celem każdego postępowania karnego jest ukaranie osoby odpowiedzialnej za popełnione przestępstwa (lub też uniewinnienie od zarzucanego czynu) – niemniej jednak, oskarżony nie jest jedyną stroną procesu.

Obok oskarżyciela publicznego, którym co do zasady jest prokurator, w procesie (od jego wszczęcia do prawomocnego zakończenia) uczestniczyć może także osoba pokrzywdzona czynem zabronionym.

Definicja pokrzywdzonego

Pokrzywdzonym w procesie karnym zgodnie z treścią art. 49 § 1 Kodeksu postępowania karnego (dalej „k.p.k.”) jest osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo. Prawa pokrzywdzonego małoletniego, częściowo lub całkowicie ubezwłasnowolnionego, a także nieporadnego może na podstawie art. 51 k.p.k. wykonywać jego przedstawiciel lub opiekun. Za pokrzywdzonego, który zmarł, jego prawa wykonywać może jego osoba najbliższa lub pozostająca na jego utrzymaniu.

Rola pokrzywdzonego w postępowaniu przygotowawczym

W postępowaniu przygotowawczym pokrzywdzonemu przysługują prawa strony, z których może on korzystać bez uprzedniego wniosku lub oświadczenia o przystąpieniu do postępowania w określonej roli. Przed pierwszym przesłuchaniem pokrzywdzonego poucza się o przysługujących mu prawach i ciążących na nim obowiązkach, kopię pouczenia pokrzywdzony otrzyma również w formie pisemnej.

Pokrzywdzony jako oskarżyciel posiłkowy

Sytuacja osoby pokrzywdzonej przestępstwem zmienia się wraz z wniesieniem do sądu właściwego do rozpoznania sprawy sporządzonego przez oskarżyciela publicznego aktu oskarżenia. Wówczas uprawnienia pokrzywdzonego mogą ulec zawężeniu. Pokrzywdzony, który chce nadal uczestniczyć w procesie na dotychczasowych prawach musi złożyć przed sądem oświadczenie o przystąpieniu do sprawy w charakterze strony procesowej czynnej, czyli oskarżyciela posiłkowego. Istotne jest, że aby zgłoszenie było skuteczne musi zostać dokonane przed rozpoczęciem przewodu sądowego – termin ten jest terminem prekluzyjnym, tj. nieprzywracalnym. Ustawodawca nie narzuca formy w jakiej oświadczenie ma zostać złożone. Może to być zatem forma pisemna lub ustna – oświadczenie zostanie złożone do protokołu rozprawy przed rozpoczęciem przewodu sądowego. Oświadczenie pokrzywdzonego ma charakter konstytucyjny co oznacza, że nie wymaga żadnej pozytywnej decyzji sądu dla swojej skuteczności.

Uprawnienia pokrzywdzonego

W postępowaniu przygotowawczym (przez cały okres jego prowadzenia) oraz w związku ze złożeniem oświadczenia o działaniu w charakterze oskarżyciela posiłkowego na etapie postępowania sądowego, pokrzywdzonemu przysługują następujące uprawienia:

  1. Prawo do korzystania z pomocy pełnomocnika – pokrzywdzonemu podobnie jak oskarżonemu przysługuje prawo do wyznaczenia w sprawie profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego), który będzie go zastępował przed organami postępowania przygotowawczego oraz przed sądem. Pokrzywdzony, który nie posiada środków może złożyć wniosek o wyznaczenie mu pełnomocnika z urzędu, jeżeli w sposób należyty wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z pełnomocnictwem bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny.
  2. Prawo do bezpłatnego korzystania z tłumacza w przypadku, gdy pokrzywdzony nie włada językiem polskim lub gdy osobą pokrzywdzoną jest niesłyszący lub niemy. Udział tłumacza w czynnościach dokonywanych z pokrzywdzonym ma duże znaczenie dla dalszego biegu sprawy. Pokrzywdzonemu powinno zależeć na odpowiednim wyjaśnieniu okoliczności popełnionego na jego szkodę przestępstwa, które przyczynią się do ujęcia i zatrzymania sprawcy oraz jego skazania.
  3. Prawo do złożenia zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego lub umorzeniu tego postępowania. Pokrzywdzony, który złożył zawiadomienie o możliwości dokonania przestępstwa ma prawo do zaskarżenia niekorzystnej dla niego decyzji organów ścigania. Zażalenie na postanowienie prokuratora wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia do sądu właściwego do rozpoznania sprawy za pośrednictwem organu, który wydał skarżone postanowienie. Pokrzywdzony ma także prawo do złożenia zażalenia na bezczynność organu postępowania przygotowawczego, jeżeli w ciągu 6 tygodni od złożenia przez pokrzywdzonego zawiadomienia o przestępstwie nie został on powiadomiony o wszczęciu albo odmowie wszczęcia śledztwa lub dochodzenia.
  4. Prawo do składania wniosków dowodowych np. o przesłuchanie świadka, uzyskanie dokumentu, dopuszczenie opinii biegłego. Pokrzywdzony działając jako strona w postępowaniu przygotowawczym oraz jako oskarżyciel posiłkowy może żądać przeprowadzenia dowodów na okoliczności potwierdzające dokonanie na jego szkodę przestępstwa. W szczególności ma prawo żądać przesłuchania świadków, przeprowadzenia dowodu z dokumentów, nagrań, monitoringu, ujawnionych na miejscu zdarzenia przedmiotów, a także żądać zabezpieczenia dowodów lub powołania biegłego.
  5. Prawo do udziału w czynnościach postępowania przeprowadzanych na wniosek pokrzywdzonego oraz w czynnościach, których nie będzie można powtórzyć na rozprawie, np. w przesłuchaniu świadka, oględzinach rzeczy, ciała lub miejsca, w eksperymentach procesowych lub przeszukaniu. W czynnościach tych może również uczestniczyć pełnomocnik pokrzywdzonego. Na każdym etapie postępowania pokrzywdzony ma prawo do zadawania pytań oskarżonemu i świadkom oraz składać oświadczenia do przeprowadzanych dowodów.
  6. Prawo do udziału w przesłuchaniu biegłego oraz prawo do zapoznania się z jego pisemną opinią.
  7. Prawo dostępu do akt sprawy, w tym do przeglądania akt oraz samodzielnego sporządzania z nich odpisów, kopii lub fotokopii. Pokrzywdzony ma prawo do zaznajomienia się z aktami postępowania na każdym etapie sprawy. Należy jednak pamiętać, że w uzasadnionych przypadkach oskarżyciel publiczny może odmówić pokrzywdzonemu wglądu do akt sprawy lub wykonania z nich fotokopii.
  8. Prawo do złożenia wniosku o uzupełnienie śledztwa lub dochodzenia. Po dokonaniu końcowego zaznajomienia z aktami sprawy pokrzywdzony w terminie 3 dni ma prawo żądać uzupełnienia czynności postępowania przygotowawczego.
  9. Prawo do otrzymania informacji o uchyleniu wobec podejrzanego środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania.
  10. Prawo do złożenia wniosku o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie wyrządzonej krzywdzie, aż do zamknięcia przewodu sądowego.

Pokrzywdzonemu przysługuje również prawo do złożenia apelacji od wydanego w sprawie wyroku jednak w ograniczonym zakresie, gdyż prawo to dotyczy wyłącznie wyroku warunkowo umarzającego postępowanie karne wobec sprawcy. Oznacza to, że jeżeli orzeczony wyrok nie będzie w ocenie pokrzywdzonego adekwatny (co do wysokości kary, orzeczonych środków karnych) lub sąd uniewinni oskarżonego, wówczas pokrzywdzonemu nie przysługuje prawo do jego zaskarżenia. Ograniczenie takie nie istnieje w przypadku oskarżycieli posiłkowych.

W toku postępowania karnego pokrzywdzonym (oskarżycielom posiłkowym) przysługują liczne uprawnienia zmierzające do zabezpieczenie ich interesu w toczącym się procesie. Nie ulega wątpliwości, że czynny udział pokrzywdzonego (oskarżyciela posiłkowego) w postępowaniu gwarantuje najbardziej satysfakcjonujące dla niego zakończenie sprawy, nie tylko związane z ukaraniem sprawcy przestępstwa, ale również uzyskaniem rekompensaty za doznaną szkodę lub krzywdę. Udział pokrzywdzonego (oskarżyciela posiłkowego) w postępowaniu nie wiąże się z koniecznością ponoszenia kosztów za wyjątkiem wynagrodzenia ustanowionego pełnomocnika.

Prywatny akt oskarżenia – jak należy go sporządzić?

W sprawach wszczynanych z oskarżenia prywatnego obowiązek przygotowania i wniesienia aktu oskarżenia do Sądu spoczywa na pokrzywdzonym. O ile treść aktu oskarżenia sporządzanego w postępowaniu prywatnoskargowym nie jest tak sformalizowana jak w przypadku tego wnoszonego przez oskarżyciela publicznego, prywatny akt oskarżenia musi odpowiadać warunkom formalnym właściwym dla pisma procesowego oraz tym określonym w art. 487 Kodeksu postępowania karnego. Wskazany artykuł  stanowi, że: akt oskarżenia może ograniczyć się do oznaczenia osoby oskarżonego, zarzucanego mu czynu oraz wskazania dowodów, na których opiera się oskarżenie.

Do podstawowych elementów prywatnego aktu oskarżenia należą:

1.  Oznaczenie organu, do którego kierowany jest akt oskarżenia

Organem, do którego wnosi się prywatny akt oskarżenia jest Sąd właściwy do rozpoznania sprawy w pierwszej instancji. Sądem rozstrzygającym w pierwszej instancji we wszystkich sprawach, za wyjątkiem spraw przekazanych ustawą do właściwości innego Sądu, jest Sąd Rejonowy.

2. Oznaczenie oraz adres wnoszącego akt oskarżenia oraz oznaczenie osoby oskarżonego

Oznaczenie osoby pokrzywdzonego oraz wskazanie jego adresu, a także wskazanie osoby oskarżonej, tj. sprawcy czynu jest niezbędne do ustalenia przez Sąd stron postępowania oraz dokonywania w sprawie czynności procesowych. W przypadku pokrzywdzonego konieczne jest wskazanie jego adresu do doręczeń. Należy bowiem pamiętać, że wszystkie pisma i decyzje procesowe będą przesyłane bezpośrednio oskarżycielowi prywatnemu. W przypadku oskarżonego wskazanie jego danych osobowych oraz adresu zamieszkania konieczne jest do doręczenia mu prywatnego aktu oskarżenia i umożliwienia podjęcia skutecznej obrony. Nieustalenie danych sprawcy nie pozwala nadać sprawie dalszego biegu, a akt oskarżenia niezawierający tej informacji będzie skutkował stwierdzeniem przez Sąd braku uniemożliwiającego nadanie sprawie właściwego biegu. Nie jest natomiast konieczne wskazanie dokładnego adresu zamieszkania oskarżonego, jeżeli nie jest to możliwe wskazać należy inne dane umożliwiające identyfikację osoby sprawcy.

3. Oznaczenie zarzucanego czynu

Pokrzywdzony ma również obowiązek dokonać w akcie oskarżenia opisu czynu zarzucanego sprawcy. Opis czynu nie musi przypominać formą zarzutów, które w aktach oskarżenia stawiają oskarżyciele publiczni, ale powinien być na tyle szczegółowy i precyzyjny, aby nie było wątpliwości co do ustalenia przebiegu zdarzenia, zachowania sprawcy oraz zaistniałej po stronie pokrzywdzonego szkody, a także by możliwe było stwierdzenie realizacji przez oskarżonego znamion zarzucanego mu przestępstwa.

4. Wskazanie dowodów, na których opiera się oskarżenie

Podobnie jak w przypadku przestępstw ściganych z urzędu, tak w przypadku prywatnego aktu oskarżenia wszelkie wskazane w nim okoliczności muszą zostać poparte dowodami uzasadniającymi przypisanie sprawcy winy. Co więcej dla ukarania sprawcy, wobec którego wniesiono prywatny akt oskarżenia przedstawione przez pokrzywdzonego dowody muszą uprawdopodobnić zasadność oskarżenia w stopniu wysokim. W stosunku do postępowania prywatnoskargowego katalog dowodów nie został w żaden sposób ograniczony. Niemniej jednak pokrzywdzony nie może w celu zdobycia dowodu działać w sposób odpowiadający organom ścigania – nie może zatem przesłuchiwać samodzielnie świadków czy dokonać przeszukania pomieszczeń. Przysługuje mu natomiast prawo skorzystania z pomocy organów ścigania w celu prawidłowego zabezpieczenia dowodów.

5. data i podpis składającego akt oskarżenia

Każde pismo procesowe wymaga dokonania na nim własnoręcznego podpisu. Brak podpisu pod wniesionym aktem oskarżenia skutkował będzie stwierdzeniem braku uniemożliwiającego nadanie mu dalszego biegu. Data wymagana jest natomiast w celu prawidłowego ustalenia ewentualnego przedawnienia karalności przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego, które ustaje z upływem roku od czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy przestępstwa, nie później jednak niż z upływem trzech lat od daty jego popełnienia.

Uzasadnienie prywatnego aktu oskarżenia

Jak wynika z treści przytoczonego wyżej art. 487 Kodeksu postępowania karnego, minimalne elementy aktu oskarżenia nie wymieniają jego uzasadnienia. Uzasadnienie pozwala natomiast zaznajomić się Sądowi z okolicznościami sprawy już na etapie wniesienia aktu oskarżenia przed przystąpieniem do dalszych czynności.

Aspekt finansowy

Do aktu oskarżenia pokrzywdzony winien załączyć dowód uiszczenia do kasy sądowej zryczałtowanej równowartości wydatków, która jest ustalona w wysokości 300 zł. Kwota ta wynika z § 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 maja 2003 r. w sprawie wysokości zryczałtowanej równowartości wydatków w sprawach z oskarżenia prywatnego.

Braki formalne

Jeżeli wniesiony akt oskarżenia nie odpowiada wymogom formalnym opisanym powyżej i brak ten skutkuje niemożnością nadania mu dalszego biegu, albo polega na niezłożeniu dowodu wpłacenia do kasy sądowej zryczałtowanej równowartości wydatków, Sąd właściwy do rozpoznania sprawy w pierwszej instancji wezwie pokrzywdzonego, do usunięcia stwierdzonych braków w terminie 7 dni pod rygorem uznania wniesionego prywatnego aktu oskarżenia za bezskuteczny.

Prywaty akt oskarżenia może zostać wniesiony przez pokrzywdzonego osobiście – przesłany do sądu za pośrednictwem poczty lub złożony na biurze podawczym Sądu, a także wniesiony przez pełnomocnika. Postępowanie w sprawach prywatnoskargowych toczy się następnie na podstawie przepisów  o postępowaniu zwyczajnym. O ile udział w sprawie pełnomocnika profesjonalnego nie jest wymagany, to w przypadku bardziej skomplikowanych stanów faktycznych warto skorzystać z jego pomocy.

Jak zabezpieczyć dowody w sprawie z oskarżenia prywatnego?

W ostatnim wpisie dotyczącym przestępstw znieważenia (art. 216 k.p.k.) i zniesławienia (art. 212 k.p.k.) pisałam, że oba te czyny ścigane są z oskarżenia prywatnego. Oznacza to, że pokrzywdzony którymś z wymienionych przestępstw sam musi dochodzić skazania sprawcy przed sądem – ma obowiązek zatem samodzielnie sporządzić akt oskarżenia, nazywany prywatnym aktem oskarżenia oraz popierać to oskarżenie w toku postępowania sądowego. W tego rodzaju sprawach ustawodawca nie przewidział bowiem prowadzenia postępowania przygotowawczego przez organy ściągania.

W praktyce pokrzywdzony sam, bądź z pomocą profesjonalnego pełnomocnika, sporządza prywatny akt oskarżenia i przesyła go do sądu, a następnie uczestniczy w postępowaniu w charakterze oskarżyciela prywatnego. Często pokrzywdzony już na etapie sporządzania prywatnego aktu oskarżenia trafia na utrudnienia w ramach jego prawidłowego sformułowania, jak również na problemy związane z zebraniem materiału dowodowego przeciwko sprawcy. Warto w tym miejscu wskazać, że w przypadku postępowania przygotowawczego prowadzonego przez organy ścigania, to głównie prokurator lub policja zajmują się zabezpieczeniem dowodów w sprawie, a następnie ich przedstawieniem ich w sądzie (nie zaś sam pokrzywdzony, który w przypadku postępowania prywatnoskargowego odpowiedzialny jest także za odpowiednie zabezpieczenie dowodów). Naturalnym w tym miejscu jest zadanie pytania: jak skutecznie zabezpieczyć jakiś dowód, jeżeli nie można, w przeciwieństwie do policji, przeprowadzić przeszukania w czyimś mieszkaniu, bądź uzyskać od operatora internetowego informacji o administratorze strony internetowej, na której ktoś umieścił zniesławiający wpis? Mając na uwadze, że brak dowodów nie pozwoli sądowi na skazanie sprawcy, pytania te są zupełnie zasadne. 

Jak wobec tego mogę zabezpieczyć dowody, o których istnieniu wiem, ale żadnymi zgodnymi z prawem sposobami nie jestem w stanie ich uzyskać? 

Odpowiedź na to pytanie przynosi przepis art. 488 Kodeksu postępowania karnego, który stanowi:

  • §1. Policja na żądanie pokrzywdzonego przyjmuje ustną lub pisemną skargę i w razie potrzeby zabezpiecza dowody, po czym przesyła skargę do właściwego sądu.
  • 2. Na polecenie sądu Policja dokonuje określonych przez sąd czynności dowodowych, po czym ich wyniki przekazuje sądowi. Przepis art. 308 stosuje się odpowiednio.

Powyższe oznacza, że każda osoba uprawniona jest do zwrócenia się do policji z żądaniem zabezpieczenia dowodów, nawet jeżeli przestępstwo jest przestępstwem prywatnoskargowym. Co więcej, jak wynika z treści wskazanego przepisu, na żądanie pokrzywdzonego policja ma obowiązek przyjęcia skargi (ustnej lub pisemnej) i przesłania jej następnie do sądu właściwego. Nie jest to jednak jednoznaczne z tym, że policja poprowadzi postępowanie przygotowawcze. Zwracam na to uwagę głównie dlatego, że policja może odmówić przeprowadzenia czynności, która wykracza poza zabezpieczenie dowodu, tj. policja nie przesłucha w charakterze podejrzanego osoby sprawcy, ani świadków zdarzenia.

Co wobec tego mogą organy ścigania?

Należy zgodzić się z poglądem, że na organach ścigania ciąży obowiązek ustalenia osoby sprawcy, zwłaszcza, że dostęp samego pokrzywdzonego do tego rodzaju informacji został znacznie ograniczony na gruncie nowych przepisów o ochronie danych osobowych. Obywatel może zatem skorzystać z pomocy policji w celu ustalenia danych osobowych i adresu osoby, której zachowanie doprowadziło do wyrządzenia pokrzywdzonemu szkody. Policja może ponadto ustalić dane i adresy świadków, przeprowadzić oględziny miejsca, zabezpieczyć ślady na miejscu zdarzenia, czy ustalić kto jest administratorem danej strony internetowej, na której umieszczono zniesławiający wpis. W tym miejscu należy podkreślić, że w niektórych przypadkach policja będzie poszukiwała dowodu celem jego zabezpieczenia. Określenie „w razie potrzeby” oznacza natomiast, że dowody, organy ścigania na żądanie pokrzywdzonego zabezpieczą wówczas gdy okoliczności mogą prowadzić do utraty lub zniszczenia dowodu przestępstwa. Tak zgromadzone dowody stają się pełnoprawnym materiałem dowodowym, jeżeli zostały zebrane w zgodzie z przepisami Kodeksu postępowania karnego.

Obok działania na żądanie pokrzywdzonego, policja wykonuje również czynności na polecenie sądu, a następnie przesyła do niego ich wynik. Policja jest związana zakresem i rodzajem czynności wskazanych przez sąd, a to oznacza, że nie może przeprowadzać ich ponad ustalone ramy.

Oczywiście Policja nie może oceniać zabezpieczonego w trybie art. 488 k.p.k. materiału dowodowego. Organy ścigania nie mają również uprawnienia do zmiany trybu prowadzonego postępowania z prywatnoskargowego na ściganie z urzędu, ani nie mają prawa do umorzenia postępowania nawet gdyby wykonane czynności dowodowe dawały ku temu podstawę. Ponadto zabezpieczenie dowodów na żądanie pokrzywdzonego czy też wykonanych na polecenie sądu, nie skutkuje wstąpieniem do postępowania oskarżyciela publicznego.

Biorąc powyższe pod uwagę, w przypadku posiadania wiedzy o istnieniu dowodu, którego poprzez własne czynności nie ma możliwości uzyskać, należy skorzystać z prawa do złożenia do organów ścigania wniosku o zabezpieczenie takiego dowodu. Istotne jest, że żądanie może również objąć ustalenie sprawcy przestępstwa, co znacznie ułatwia dalsze kroki postępowania ofierze.  

Czy coś mi grozi za „hejt” w Internecie? Przestępstwa zniesławienia i znieważenia.

Zamieszczanie na stronach internetowych, portalach społecznościowych lub forach obraźliwych komentarzy lub opinii kierowanych pod adresem innej osoby potocznie zwane „hejtem” stanowi czyn karalny ścigany z oskarżenia prywatnego na podstawie art.  212 k.k. lub 216 k.k.

Co to jest zniesławienie?

Zgodnie z treścią art. 212 k.k. zniesławieniem jest pomawianie innej osoby, grupy osób, instytucji, osoby prawnej lub jednostki nieposiadającej osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą te podmioty poniżyć w oczach opinii publicznej lub narazić je na utratę zaufania potrzebnego dla wykonywanego zawodu, posiadanego stanowiska lub prowadzonej działalności. Pomówienie musi odnosić się do jakiegoś postępowania innej osoby np. popełnienia przestępstwa, postępowania naruszającego zasady etyczne lub właściwości danej osoby – narkomania, alkoholizm, choroba psychiczna.

Osoba, która dopuszcza się zniesławienia podlega karze grzywny lub karze ograniczenia wolności – co do zasady oznacza to, że będzie to albo kara finansowa albo kara związana z wykonywaniem pracy na cele społeczne. Przesłanką zaostrzającą wymiar kary jest natomiast zniesławienie dokonane za pośrednictwem środków masowego komunikowania się, czyli np. strony internetowej, portalu społecznościowego, forum, ale też za pośrednictwem radia, prasy, telewizji. Wówczas zagrożenie karą dla sprawcy obejmuje również karę pozbawienia wolności w wymiarze do jednego roku.

Obok kary, Sąd może nałożyć na sprawcę obowiązek uiszczenia nawiązki na rzecz pokrzywdzonego, Polskiego Czerwonego Krzyża lub na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego.

Ściganie przestępstwa zniesławienia odbywa się z oskarżenia prywatnego co oznacza, że pokrzywdzony sam, bez pośrednictwa organów ścigania, składa do sądu prywatny akt oskarżenia.

Art. 213 k.k. przewiduje, że nie ma przestępstwa zniesławienia, jeżeli zarzut podniesiony niepublicznie jest prawdziwy. Nie popełnia przestępstwa również kto publicznie podnosi lub rozgłasza prawdziwy zarzut dotyczący postępowania osoby pełniącej funkcję publiczną lub służący obronie społecznie uzasadnionego interesu.

Czym jest znieważenie?

Znieważenie jest przestępstwem polegającym na takim zachowaniu w stosunku do innej osoby w jej obecności lub choćby pod nieobecność, lub publicznie lecz w zamiarze, aby zniewaga do tej osoby dotarła, które według społecznie przyjętych ocen stanowi wyraz pogardy dla tej osoby lub uwłaczania jej czci. Znieważające zachowanie może zatem przybrać postać słowną jak używanie słów wulgarnych, ale może być wyrażone również za pomocą gestu, rysunku, fotografii (np. popularnych „memów”), symboli, znaków albo innego rodzaju środka przekazu. Przedmiotem ochrony art. 216 k.k. jest godność osoby fizycznej bez względu na jej płeć, wiek, status społeczny czy pochodzenie.

Za znieważenie sprawcy grozi kara grzywny lub ograniczenia wolności. Ponownie, jak w przypadku zniesławienia, ustawodawca przewidział kwalifikowany typ znieważenia za pośrednictwem środków masowego przekazu, za który odpowiedzialność sprawcy może również prowadzić do orzeczenia kary pozbawienia wolności w wymiarze do jednego roku.

W razie skazania za znieważenie sąd może nałożyć na sprawcę obowiązek zapłaty nawiązki na rzecz pokrzywdzonego, Polskiego Czerwonego Krzyża lub na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego.

Przestępstwo zniewagi również ścigane jest z oskarżenia prywatnego.

W przypadku przestępstwa znieważenia ustawodawca przewidział, że jeżeli zniewagę wywołało wyzywające zachowanie się pokrzywdzonego, albo jeżeli pokrzywdzony odpowiedział naruszeniem nietykalności cielesnej lub zniewagą wzajemną sąd może odstąpić (ale nie musi) od wymierzenia kary.

Podsumowanie

Powyższe rozważania oznaczają, że umieszczanie w Internecie obraźliwych komentarzy lub opinii na temat innej osoby nie pozostaje bezkarne. Podkreślenia wymaga również fakt, że w Internecie żadna osoba nie jest anonimowa i ustalenie sprawcy przestępstw zniesławienia lub znieważenia nie jest niemożliwe.

Obok dochodzenia odpowiedzialności sprawcy na gruncie postępowania karnego, pokrzywdzony może wszcząć również postępowanie cywilne o zadośćuczynienie, a w niektórych przypadkach również naprawienie szkody. Oznacza to dowolność pokrzywdzonego w wyborze drogi sądowej, jednak postępowania te nie wykluczają się wzajemnie i sprawca nie będzie mógł uchylić się od odpowiedzialności karnej twierdzeniem, że sprawa została rozpoznana wcześniej przez sąd cywilny.

Co istotne sąd wydający wyrok w sprawie o zniesławienie na wniosek pokrzywdzonego może podać wyrok do publicznej wiadomości. Sprawcy, który dopuścił się tego przestępstwa nie przysługuje wówczas ochrona prawna przed pomówieniem choćby z treścią

Dozór elektroniczny dla alimenciarzy?

Ostatnio w mediach zrobiło się głośno o nowym pomyśle Ministerstwa Sprawiedliwości, które rozpoczęło walkę z dłużnikami alimentacyjnymi. Ministerstwo proponuje wykorzystać do tego celu bransoletki elektroniczne.

Kim jest dłużnik alimentacyjny w rozumieniu kodeksu karnego?

Według art. 209 kodeku karnego dłużnikiem alimentacyjnym jest każdy kto uporczywie uchyla się od wykonania ciążącego na nim z mocy ustawy lub orzeczenia sądowego obowiązku opieki przez niełożenie na utrzymanie osoby najbliższej lub innej osoby i przez to naraża ja na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Osoba taka podlega karze grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat.

Zatem dłużnikiem stajesz się zawsze, gdy przestajesz regulować swoje należności względem np. małoletnich dzieci. Żeby jednak doszło do sprawy karnej, matka Twoich dzieci, w ich imieniu musi złożyć wniosek o ściganie (wniosek taki może złożyć także organ pomocy społecznej lub inny podejmujący działania wobec dłużnika alimentacyjnego). Sąd musi wtedy stwierdzić, że uporczywie, ze szkodą dla uprawnionych uchylasz się od wykonywania swojego obowiązku łożenia na ich utrzymanie. Do tej pory dla odparcia zrzutu „uporczywego uchylania” wystarczyło, że oskarżeni uiszczali na rzecz dzieci jakieś niewielkie kwoty lub udowadniali, że nie posiadają dochodu umożliwiającego im zaspokajanie potrzeb uprawnionych.

Co proponuje Ministerstwo?

Ministerstwo proponuje, by już nieregulowanie należności alimentacyjnych przez 3 kolejne miesiące, skutkowało więzieniem i to bez udowodnienia, że zaległość miała negatywny wpływ na sytuację finansową uprawnionego.

Drugie rozwiązanie zakłada zastosowanie wobec osób skazanych za niealimentację systemu dozoru elektronicznego. Ma to służyć kontrolowaniu czy skazany faktycznie nie pracuje, czy pracuje „na czarno” i w ten sposób unika płacenia alimentów. W ten sposób osoby pracujące a nie ujawniające swojego dochodu będą musiały zawrzeć stosunek pracy lub z niej zrezygnować.

Jeżeli czytałeś moje wcześniejsze posty (jeśli nie zapraszam, a szczególnie do postu poświęconego harmonogramowi wykonywania kary w SDE) wiesz, że przy orzekaniu o zgodzie na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego Sąd ustali z Tobą harmonogram czy też inaczej plan dnia tego dozoru, w którym wskazujesz w jakich dniach i godzinach będziesz wykonywać konkretne czynności. Zatem jeżeli pracujesz musisz taką informację umieścić w harmonogramie.

Orzekając o dozorze elektronicznym sąd może nałożyć na Ciebie także obowiązek podjęcia pracy, wtedy niewykonanie takiego obowiązku może się stać podstawą do odwołania zgody na dozór elektroniczny.

Jak to wszystko będzie wyglądało w praktyce – zobaczymy. Na razie sam pomysł wydaje się ciekawy, ale wiele będzie zależało od jego wykonania i dostosowania do naszego systemu prawnego. Ważne też czy faktycznie przyczyni się do zabezpieczenia warunków finansowych i poprawy bytu osób uprawnionych do otrzymywania alimentów.

Pomysł ten popiera także Rzecznik Praw Dziecka i Rzecznik Praw obywatelskich.

Będę dla Ciebie monitorować ten temat. Myślę, że może z tego powstać nawet cały cykl ;).

Pozdrawiam
adw. Jagoda Knopp

Powyższe nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Twoja sytuacja może w wielu aspektach odbiegać od wyżej przedstawionej dlatego zawsze dla własnej pewności umów się na poradę prawną w Kancelarii, a otrzymasz odpowiedź na wszystkie pytania.

Dozór elektroniczny – zmiana harmonogramu

Ostatni post dotyczył możliwości zmiany miejsca zamieszkania w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, dzisiaj zatem analogicznie:

czy mogę zmienić harmonogram dnia w trakcie odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego?

Skazanemu przysługuje prawo do złożenia wniosku o zmianę przedziału czasowego w ciągu doby i w poszczególnych dniach tygodnia, kiedy ma prawo oddalić się z miejsca stałego pobytu lub innego wskazanego miejsca na okres nieprzekraczający 12 godzin dziennie.

Sąd w uzasadnionych przypadkach może się do takiego wniosku przychylić. I znowu możesz zadać pytanie „jakie to te uzasadnione przypadki?”

Na jakie argumenty możesz się powołać pisząc wniosek o zmianę harmonogramu?

W zasadzie zależy to od tego co faktycznie się w nim zmieniło lub zmieni, a także jakich zobowiązań Ci przybywa lub ubywa. Jeżeli podczas odbywania kary pracujesz to zmianie mogą ulec godziny wykonywania tej pracy, jeżeli dopiero znalazłeś pracę to będzie Ci zależało, żeby Twój harmonogram przewidywał, że w konkretnych godzinach będziesz ja wykonywał. Jeżeli natomiast utraciłeś zatrudnienie to koniecznie musisz zgłosić to do sądu. Zmianie może ulec plan lekcji Twojego dziecka, zmiana godzin i dni wykonywania nad nim opieki. Zmienić mogą się godziny Twojej terapii, może Ci również przybyć obowiązków, które wymagają przebywanie poza miejscem zamieszkania jak opieka nad starszym członkiem rodziny.

Zdarza się jednak, że niezbędne jest szybkie dokonanie zmiany planu dnia, możesz się wtedy zwrócić do wyznaczonego przez sąd zawodowego kuratora sądowego, który niezwłocznie przekazuje taką informację do sądu penitencjarnego i wprowadza do systemu komunikacyjno-monitorującego. Sąd penitencjarny może taką zmianę uchylić, może również wprowadzić do niej własne zmiany.

Powyższe nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Twoja sytuacja może w wielu aspektach odbiegać od wyżej przedstawionej dlatego zawsze dla własnej pewności umów się na poradę prawną w Kancelarii, a otrzymasz odpowiedź na wszystkie pytania.

Dozór elektroniczny – zmiana miejsca zamieszkania

Czy w trakcie odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego mogę zmienić miejsce zamieszkania?

Ustawodawca przewidział prawo złożenia przez skazanego wniosku o zmianę miejsca wykonywania kary z zastosowaniem dozoru elektronicznego. Jednakże, Sąd przychyli się do takiego wniosku jedynie w wyjątkowym przypadku, uzasadnionym szczególnymi okolicznościami.

Wyjątkowe przypadki zmiany miejsca zamieszkania w czasie odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego.

Ilekroć w ustawie pojawia się określenie „wyjątkowe przypadki” lub „przypadki uzasadnione szczególnymi okolicznościami”- pada pytanie czyli jakie?

Przede wszystkim te nietypowe i nadzwyczajne. Zawsze jednak wskazane przez Ciebie we wniosku okoliczności będą podlegać ocenie sądu penitencjarnego, który musi je dokładnie zbadać. Mogą one dotyczyć skazanego, jak i osób dla niego najbliższych, a także podmiotu dozorującego. Może to być konieczność zmiany miejsca zamieszkania wynikająca z nieprzedłużenia umowy najmu mieszkania, eksmisji, może to być także konsekwencja nałożenia na skazanego przez sąd nakazu opuszczenia lokalu zamieszkiwanego wraz z innymi osobami.

Musisz jednak pamiętać, że decyzja sądu nie ma charakteru obligatoryjnego i sąd nie musi uznać, że wskazany przez Ciebie powód zmiany miejsca zamieszkania zmianę taką uzasadnia.

Zmiana miejsca wykonywania kary w systemie dozoru elektronicznego wymaga wydania postanowienia, zanim to jednak nastąpi sąd penitencjarny musi ponownie sprawdzić czy w nowym miejscu istnieje możliwość zainstalowania urządzeń monitorujących i zebrać zgody osób pełnoletnich tam zamieszkujących.
Jeżeli Sąd wyda postanowienie o zmianie miejsca odbywania kary określi w nim:

  1. zmienione miejsce
  2. rodzaj środków technicznych, które mają zostać zainstalowane
  3. wyznaczy termin i określi sposób zgłoszenia przez Ciebie gotowości do instalacji środków technicznych (urządzenia rejestrującego) w zmienionym miejscu

Pamiętaj proszę, że zgłoszenie gotowości do instalacji środków technicznych w wyznaczonym przez Sąd terminie jest Twoim obowiązkiem, którego niedokonanie skutkować będzie cofnięciem zgody na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego.

Powyższe nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Twoja sytuacja może w wielu aspektach odbiegać od wyżej przedstawionej dlatego zawsze dla własnej pewności umów się na poradę prawną w Kancelarii, a otrzymasz odpowiedź na wszystkie pytania.

Kiedy Sąd cofnie zgodę na odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego?

Jak już pisałam w poprzednich postach wydanie przez Sąd zgody uwzględnia to czy cele orzeczonej wobec Ciebie kary zostaną osiągnięte, jeżeli będziesz ją dobywał poza zakładem karnym. Wydając korzystne dla skazanego postanowienie Sąd może nałożyć na niego także inne określone prawem obowiązki a także poucza skazanego o prawach i obowiązkach związanych z odbywaniem dozoru elektronicznego, którego wzór znajduje się tutaj.

Ponieważ wydanie pozwolenia na obywanie kary w systemie dozoru elektronicznego nie jest obowiązkiem Sądu powinieneś uznać, że otrzymałeś duży kredyt zaufania, zawsze mogłeś zostać osadzony w celi gdzie na jednego skazanego nie przypada nawet 3 m2 powierzchni, nie ma ciepłej wody, współosadzeni każdego dnia wstają niewłaściwą nogą, męża, żonę, konkubinę możesz zobaczyć 2 razy w miesiącu, a po przebudzeniu na ścianie tuż nad Twoja głową rozwija się najbardziej spektakularna hodowla grzyba, jaką w życiu widziałeś…

Zatem kiedy Sąd uchyli zezwolenie na dozór elektroniczny?

Obligatoryjnie, (czyli Sąd uchyla), kiedy:

1/ skazany nie zachowa wyznaczonego terminu na zgłoszenie upoważnionemu podmiotowi dozorującemu gotowości do instalacji środków technicznych albo uchyla się od niezwłocznego zainstalowania przez podmiot dozorujący rejestratora lub od założenia nadajnika.(o tym że zachowanie tego terminu jest ważne pisałam już w poście dotyczącym samego postanowienia – warto się z nim zapoznać)

2/ skazany, odbywając karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, naruszył porządek prawny, w szczególności popełnił przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, lub uchyla się od wykonania obowiązków związanych z dozorem elektronicznym lub innych nałożonych obowiązków, orzeczonego środka karnego, środka kompensacyjnego lub przepadku,

3/ odwołano przerwę w wykonaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego z powodu innego niż ustanie przyczyny, dla której przerwa została udzielona,

4/ skazany w czasie wykonywania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego został osadzony w zakładzie karnym w związku z zastosowaniem tymczasowego aresztowania lub wykonaniem kary w innej sprawie.

Tylko w wyjątkowych przypadkach, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami Sąd Penitencjarny może odstąpić do uchylenia zezwolenia z powodu wyżej wymienionych powodów.

Fakultatywnie, (czyli sąd może, ale nie musi uchylić zezwolenie), jeżeli korzystając z zezwolenia na opuszczenie miejsca wykonywania dozoru stacjonarnego na okres nieprzekraczający siedmiu dni, nie powróciłeś do określonego miejsca w wyznaczonym czasie.

Jakie są konsekwencje uchylenia dozoru elektronicznego?

Uchylenie zgody na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego skutkuje doprowadzeniem skazanego do zakładu karnego celem odbycia reszty kary. Sąd orzeknie o tym, w jakim zakresie karę pozbawienia wolności należy uznać za wykonaną, uwzględniając zaliczenie na poczet kary okresu objętego systemem dozoru elektronicznego. Najważniejsze, jest jednak to, że po uchyleniu zgody udzielenie jej ponownie jest niedopuszczalne w tej samej sprawie.

Przed uchyleniem zezwolenia, jeżeli Sąd uzna to za konieczne, może wysłuchać skazanego, jego obrońcę a także sądowego kuratora zawodowego.

Na postanowienie o uchyleniu dozoru elektronicznego przysługuje zażalenie.

Powyższe nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Twoja sytuacja może w wielu aspektach odbiegać od wyżej przedstawionej dlatego zawsze dla własnej pewności umów się na poradę prawną w Kancelarii, a otrzymasz odpowiedź na wszystkie pytania.  

Wniosek o dozór elektroniczny a odbywanie kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym.

Dzisiejszy post będzie się sprowadzał do odpowiedzi napytanie: „Czy mój mąż/syn/konkubent/ojciec, który odbywa karę w zakładzie karnym może się starać o dozór elektroniczny?”

Może.

Jak?

Tak jak skazany przebywający na wolności – składając wniosek. W imieniu osadzonego może go złożyć także jego obrońca, dyrektor zakładu lub prokurator. Sąd udzieli takiego zezwolenia, jeżeli Twój konkubent  czy brat spełnia wszystkie wymagane ustawą przesłanki oraz jeżeli przemawiają za tym dotychczasowa postawa i zachowanie skazanego.

Żeby dowiedzieć się jak złożyć taki wniosek zajrzyj do poniższych wpisów:

  1. Kto może odbywać karę w systemie dozoru elektronicznego? (Tutaj znajdziesz wszystkie konieczne przesłanki)
  2. Gdzie złożyć wniosek o dozór elektroniczny?
  3. Co musi zawierać wniosek o dozór elektronicznyi jak napisać uzasadnienie tego wniosku?
  4. Kto musi udzielić zgody na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego? Post zawiera także wzór takiej zgody.
  5. Jak sporządzić harmonogram odbywania kary w SDE?

Posiedzenie Sądu w zakresie rozpoznania wniosku o dozór elektroniczny odbędzie się wtedy w zakładzie karnym, Sąd wysłucha również pracownika administracji zakładu, co do celowości wydania zgody.

Jeśli chodzi o składanie wniosku przez dyrektora zakładu karnego należy zwrócić szczególną uwagę na jego uzasadnienie, które często składa się jedynie z przytoczenia pozytywnej opinii skazanego w zakładzie karnym. Może to być niewystarczające dla uzyskania zezwolenia na dozór elektroniczny, dlatego skazany powinien zadbać także o przytoczenie w tym wniosku swoich argumentów i zdobycie dokumentów, które je uzasadnią.
Powyższe nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Twoja sytuacja może w wielu aspektach odbiegać od wyżej przedstawionej dlatego zawsze dla własnej pewności umów się na poradę prawną w Kancelarii, a otrzymasz odpowiedź na wszystkie pytania.

Zażalenie na odmowę udzielenia zezwolenia na dozór elektroniczny. Cz.1

W jednym z poprzednich postów pisałam o tym, co jest najważniejsze dla skazanego w treści postanowienia o udzieleniu zezwolenia na dozór elektroniczny. Co jednak, jeżeli Sąd nie udzieli takiej zgody, czyli nie pozwoli Ci odbywać kary pozbawienia wolności w domu?

Jeżeli Sąd wydał postanowienie o odmowie udzielenia zgody na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego a nie posiadasz obrońcy, musiał pouczyć Cię również o prawie do złożenia w terminie 7 dni zażalenia na to postanowienie.

Z uzasadnienia wydanego postanowienia dowiesz się, jakie były powody Sądu do nieuwzględnienia Twojego wniosku, dlatego powinieneś się z nim dokładnie zapoznać, aby przygotować odpowiednie argumenty i przekonać Sąd odwoławczy do zmiany decyzji. Zażalenie możesz napisać sam lub zlecić je adwokatowi (pamiętaj jednak o terminie) często powiem sporządzenie zażalenia wymaga znacznie większej wiedzy merytorycznej i doświadczenia,zwłaszcza, że orzeczenie Sądu odwoławczego jest prawomocne i nie będzie Ci przysługiwał już żaden inny środek odwoławczy.

W zażaleniu powinieneś podać, dlaczego Sąd Penitencjarny źle ocenił Twoje argumenty zawarte we wniosku, a także raz jeszcze podkreślić te okoliczności, które przemawiają na Twoją korzyść i wskazać jak odmowa zgody wpłynie na życie Twoje i Twojej rodziny. Koniecznie załącz odpowiednie dokumenty na potwierdzenie swoich argumentów.

Zarówno przy sporządzaniu pierwszego wniosku jak i zażalenia ważne jest abyś przekonał Sąd, że odbywanie kary poza zakładem karnym wpłynie pozytywnie na przebieg Twojej resocjalizacji i pozwoli na osiągnięcie celów kary. O sporządzeniu uzasadnienia wniosku, które możesz zastosować także do zażalenia pisałam już tutaj.

Zażalenie należy wnieść w terminie 7 dni do właściwego miejscowo Sądu Apelacyjnego za pośrednictwem Sądu Penitencjarnego (Sądu Okręgowego), który wydał postanowienie.

Po wniesieniu zażalenia Sąd I instancji niezwłocznie przekazuje zażalenie wraz z aktami sprawy do Sądu odwoławczego, który rozpoznaje sprawę najpóźniej w terminie 7 dni od daty ich wpływu.

Jeżeli Sąd odwoławczy nie zmieni wydanego postanowienia, możesz złożyć powtórny wniosek o zezwolenie na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego w tej samej sprawie, nie może on jednak zostać złożony przed upływem 3 miesięcy od dnia wydania postanowienia o odmowie udzielenia tego zezwolenia.

Powyższe nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Twoja sytuacja może w wielu aspektach odbiegać od wyżej przedstawionej dlatego zawsze dla własnej pewności umów się na poradę prawną w Kancelarii, a otrzymasz odpowiedź na wszystkie pytania. 

Copyright © 2015-2018 | Kancelaria Ungier Gliniewicz i Wspólnicy sp. k. | All Rights Reserved